گلسنگ ها=Lichens

 شناسائی گیاهان و حتی تفکیک نمونه های نزدیک به هم آن ها از یکدیگرامروزه  از روی صفات ظاهری انها صورت می گیرد واین عملی است که نه تنها مردم عادی بلکه افراد متخصص نیز از ان پیروی می کنند. با این تفاوت که تشخیص افراد عادی معمولا محدود به نمونه هائی از گیاهان است که در دسترس انها قرار دارد.  ثانیا بدرستی صورت نمی گیرد در حالی که بیشتر گیاهشناسان به سهولت با استفاده از ابزارهای دقیق مانند ذره بین و غیره بدون آن که اشتباه کنند گیاهان را تشخیص می دهند.

برای روشن شدن مطلب به مثال زیر توجه کنید :

مردم عادی خشخاش وشقایق را با همه اختلافاتی که در شکل میوه برگ با هم دارند را دو گیاه نزدیگ به هم می دانند یک متخصص گیاه شناس این مجاورت را تایید می کند و خشخاش را با نام علمی آن یعنی ( Papaver somniferum) و شقایق را به نام علمی ان یعنی (P.Rhoe) می نامند از این جا مفهموم جنس (GENUS) که مجموعه ای از گونه های مختلف با صفات کم و بیش شبیه به هم است به خوبی درک می شود.

 تعریف ساده ولی غیر کافی گونه (SPECIES) که   واحد اصلی رده بندی است و امروزه با توجه به ان گیاهان را رده بندی می کنند بصورت زیر می تواند بیان گردد :

 کلیه ی گیاهانی که ظاهر شبیه بهم دارند وبعلاوه با گیاهان  دیگر (گونه ی دیگر ) اختلاف یکسان نشان میدهند به یک گونه تعلق دارند.

 در تعریف کامل گونه مسا ئل مختلفی باید در نظر گرفته شود که مهمترین آن ها را می توان به صورت زیر بیان کرد :

چون پراکندگی گیاهان در سطح زمین بنحوی نیست که همه انها شرایط یکسانی از لحاظ محیط زندگی داشته باشند، با توجه به اینکه محیط های مساعد و نا مساعد هر یک در تغییر ظاهر گیاهان تأثیرکلی دارند، لذا در تعریف گونه باید شرایط محیط زندگی همواره در نظر گرفته شود.

 دو گیاه از یک گونه که یکی در ساحل دریا و دیگری بفاصله ی دوری از ان در شرایط کاملا متفاوت بسر می برد، تفاوت بخصوصی از نظر شکل ظاهری با هم دارند و اگر این تفاوت در عده ای از افراد یک گونه که در محیط های مختلف بسر می برند، قابل ملاحظه نباشد در بعضی دیگر ممکن است بپایه ای برسد که دو گونه متمایز جلوه کنند. امروزه معتقدند که نمونه هائی از گیاهان را برای نامگذاری باید انتخاب نمود که در شرایط مساعد و یکسانی در طبیعت یافت می شوند. علاوه بر انچه ذکر شد چون از امیزش افراد یک گونه با یکدیگر همیشه نمونه های زایاو شبیه بهم نتیجه شود که به گیاهان مولد خود شباهت داشته باشند تعریف یک گونه را بصورت زیر میتوان کاملتر کرد:

 افراد شبیه بهم در صورتی بیک گونه تعلق دارند که اگر با هم امیزش کنند دانه هائی از انها بوجود می اید که از رویش انها گیاهان زایائی شبیه دو گیاه اولیه که مولد انها بوده اند نتیجه شود. تعریف کامل گونه و تشخیص و افرادی که بگونه های مختلف تعلق دارند در غالب موارد کار ساده ای نیست زیرا علاوه بر موارد استثنائی که در امیزش گونه های مختلف با یکدیگر گاهی در  طبیعت پیش می آید رعایت مسائلی مانند شرایط یکسان محیط زندگی، زمان گل دادن و غیره در این کار ضروری می باشد. در حال حاضر تشخیص و نامگذاری گونه های مختلف منحصراً از روی شکل ظاهری اعضا آن ها صورت می گیرد، و رعایت مشخصات دیگر که بعضی از انها جنبه ی توارثی دارد و با صرف وقت زیاد همراه است نمی تواند بمنظور فوق عملی گردد

                 

  جور :                variety

 

گاهی اتفاق می افتد که گیاهان در اثر عوامل محیط نظیر خاک، طرز کشت، و اب و هوا تغییر شکل می دهند به طوری که در بعضی اندام های ان تغیر شکل نسبت به گیاه اول مشخص میباشد در این صورت گیاهی را که بدین ترتیب بدست میاید جور یا واریته مینامند مثلا در باغبانی با تزریق هورمون و یا اضافه کردن بعضی مواد به خاک سبب پیدایش جور های جدید میوه یا گل می شوند که تعداد ان ها بسیار زیاد است.  واریته های مختلف مثل سیب زمینی و گل اطلسی       با دخالت انسان به وجود امده است و دیگر پرتقال بدون دانه که در اثر عوامل طبیعی و بر حسب اتفاق در امریکا پیدا شد و بوسیلۀ پیوند زدن در دنیا انتشار یافت.

 

نژ اد :            race

 

چنانچه صفت یا صفاتی در گیاهان بر حسب اتفاق بوجود آید و آن صفت در نسل های بعد خاصیت  خود را حفظ کند آن را نژاد گویند.  مانند لوبیای قرمز که ازازدیاد لوبیاهای معمولی بدست آمده است، و انواع نژادهای گندم در اصلاح نباتات که نسبت به زنگ سیاه یا زرد مقاوم هستند.

 

نامگذاری علمی گیاهان :

 نامگذاری علمی گیاهان تا قبل از زمان لینه بطور نا صحیح صورت می گرفت مثلا تورنفورت Tournefort  گیاهان را با چند کلمۀ  لاتین که مشخصات کلی آن ها را نشان می داد نامگذاری می کرد.

لینه عالم سوئدی اولین دانشمندی است که قواعد صحیح برای نامگذاری گیاهان  وضع نمود،   گیاهان را با دو کلمه ی لاتین که یکی معرف جنس و دیگری معرف گونه آن است نامگذاری نمود.

مانند خرما :Phonix  dactilifera ، بنفشه :  Viola odorata و غیره.  از این دو کلمه، واژۀ  اول که متعلق به جنس است بیشتر از روی مشخصات اعضای گیاهان مانند : ساقه، برگ، گل آذین، جام گل، نافه گل، زمان گل دادن، محل رویش،  منشا جغرافیائی، صفات طبی  و یا خوراکی و گاهی نیز بنام اشخاص و غیره نامگذاری می شد و امروزه نیز بهمین  صورت عمل می شود. به عنوان مثال نامگذاری گیاهانی را که کلمۀ گونه آن ها  با توجه به اختصاصات اعضاء  مختلف و یا منشا جغرافیائی انتخاب شده است، یاد اور می شویم :

 

Clematis erecta:                                         منظور نوع گیاهی است که ساقه راست دارد

Vinum tenuifolium :                       منظور کتانی است که برگهای کوچک یا نازکی دارد

Ornitnegalum umbellatun:                         منظور گیاهی است که گل اذین چتری دارد

Colchicum automanal :                        منظور سور نجانی است که در پائیز گل می دهد

Digitalis purpurea :                          منظور گل انگشتانه ای است که جام ارغوانی دارد

Salix triandra:                                                      منظور بیدی است که سه پرچم دارد

Salvia pratensis :                                   منظور مریم گلی است که در دشت ها می روید

Lucopus ouropaeus :                                    منظور گیاهی است که در اروپا می روید

Allium sativum :                                  منظور پیازی است که به مصرف تغذیه می رسد

Verbena officinalis :                              منظور شاه پسندی است که مصرف طبی دارد

 

از دو کلمه ای که معرف هر گیاه است اولین حرف کلمه اول که معرف جنس است همیشه با حرف بزرگ نوشته می شود. تا قبل از تصمیم کنگره گیاهی ( وین 1952) اولین حرف کلمه گونه اگر معرف شخص یا منشا جغرافیائی گیاهی بود با حرف بزرگ نوشته می شد. ولی از سال (1952) کنگره گیاه شناسی دنیا بکار بردن حرف بزرگ را برای گونه اختیاری اعلام کرد. در نامگذاری همیشه نام اولین کسی که اولین بار ان گیاه را صحیح شرح داده است بعد از کلمه گونه بطور اختصار اورده می شود مانند گیاهان زیر :

Malva sylvestris  L. –Aboutilon glandulosa Desf ._Tilia rubca Dc.

که در انها : L.  و deaf و dc. به ترتیب حروف اختصاری نام سه دانشمند گیاهشناس به نام های :Linne.، Desfolitaines و De candoile  می باشد.

 اگر بعد ازاسم جنس حرف sp گذاشته شود مثلا  :    .Malva Sp یعنی گونه فعلا مشخص نبست.  ولی اگر Spp.   گذاشته شود یعنی دو گونه با هم مشابه اند.  در مواردی که بعد از کلمه ی گونه نام دو مو لف به صورتی اورده می شود که اولی در داخل پرانتز و دومی خارج ان جای دارد علل مختلفی دارد که در هر حال اشتباه در نامگذاری را می رساند. در اینجا نام دانشمندی که به غلط  نامگذاری کرده است در داخل پرانتز اورده می شود.

دو رگه ها (hybrids) که از آمیزش دو گونه متفاوت بوجود می آیند معمولا با علامت ضربدر و ذکر دو گونه ی مولد ان ها نمایش داده می شوند. مانند دو رگه ی ثعلب :Orchis بنام O.latifolia *O. purpurea  که دو گونه مولد ان مشخص میباشد .

 تیره های گیاهی معمولا از روی یکی از جنس های مهم ان ها که صفات مشخص تر یا گونه های گیاهی فراوانتر و غیره دارند، انتخاب می شود.  تیره های گیاهی عموما بهceae  ختم میشوند مانند :تیره ی آلاله (Rananculaceae)، تیره ی روناس (Rubiaceae)، تیره سوسن (Liliaceae)، گلسرخ (Rosaceac) و غیره به استثنا معدودی از ان ها مانند :تیره ی چتری (Umbelliferae) و تیره ی نخود (Leguminoseae ) و تیره ی کاج (Coniferae) و شب بو (Craciferae) که به همان وضع نامگذاری قبلی باقی مانده اند. تیره های فرعی که از تقسیمات تیره اند به (oideae )و راسته ها به (ales ) ختم می شوند، مانند راسته های گلسرخ (Rosales )، روناس (Rubiales ) و غیره.  تقسیمات دیگر رده بندی مانند رده ، شاخه، و غیره از نظر فوق تابع قوانین چندان دقیقی نیست.

روش های مختلف رده بندی: 

رده بندی های مختلفی که از زمان قدیم تا حا ل از گیاهان  بعمل آمده است، صرفنظر از ابتدائی ترین آن ها که بیشتر جنبه تاریخی دارد می توان  به سه حالت زیر اشاره کرد:

 1- رده بندی مصنوعی                                        (Artificial  Classification )

2- رده بندی طبیعی                                               (Natural  Classification )

3- رده بندی فیلوژنیک                                (Phyllogenetieal Classification )

 

1- رده بندی مصنوعی :

این اولین رده بندی صحیحی است که توسط لینه تهیه گردید. این دانشمند پایه رده بندی خود را بر روی مشخصات پرچم و دستگاه تناسلی بنا نهاد.

 

2- رده بندی طبیعی :

در این رده بندی که شباهت گیاهان و روابط  آن ها با هم مورد توجه قرار می گیرد. گونه های مشابه در یک جنس و جنس هائی که دارای صفات مشترک کافی می باشند در یک تیره، و تیره های دارای صفات مشابه در یک راسته جای می گیرند. به همین نحو از مجموعه راسته های مشابه یک رده، و از اجتماع رده ها یک شاخه  بوجود می اید.

 در رده بندی طبیعی دو گونه شقایق (Papaver  rhoeas) وخشخاش (P. somniferum) به جنس (Papaver) مربوط می باشند ودر تیره ی خشخاش (Papaveraceae ) جای دارند. این تیره که شامل جنس های دیگر غیر از (Papaver)است با چند تیره ی دیگر در راسته (Parietals)، و راسته ی مذکور در رده فرعی  جدا گلبرگ ها، و جدا گلبرگ ها در رده دو لپه ای ها، و در این  رده در شاخه فرعی نهاندانگان که از تقسیمات اولیه گیاهان گلدار است جای دارند. از دانشمندان بسیار معروف رده بندی طبیعی برنارد دوژوسیو گیاه شناس فرانسوی است که مطا لعات دقیقی در این زمینه دارد .

3- رده بندی فیلو ژنتیکی :

این نوع رده بندی از روی قرابت و خویشاوندی است، و عبارت است از مطالعه گیاهان از دوره های قدیم تا حال . لذا در این رده بندی قرابت و خویشاوندی گیاهان و تکامل ان ها مورد توجه  کامل است.

رده بندی ای که امروزه متداول است مختلف بوده و دو سیستم آن بنام روش انگلر (Engler) و  وتشتین (Wetshtein ) متداولتر بوده  و در این جزوه از ان پیروی شده است.

 

 

 

تقسیمات کلی گیاهان

 

 به طور کلی گیا هان را به دو دسته بزرگ

 تک سلولی   (Protophytea) و

 پر سلولی    ) Mesophytea) تقسیم می کنند.

 

گیاهان تک سلولی  Protophytea:

این قسمت از گیاهان شامل:  باکتری ها، جلبک های آبی و ویروس ها است.

 

1-  باکتری ها (Bacteria):

باکتری ها مو جودات بسیار کوچکی هستند که با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند وبه کمک میکروسکپ های قوی پس از رنگ امیزی می توان ان ها را دید.شناسایی این موجودات از نظر فایده وزیان برای انسان اهمیت دارد. از لحاظ کشاورزی باکتری های مفید مثل:باکتری هایی که درریشه ی خانواده بقولات وجود دارند باعث ذخیره ی نیتروژن می شوند. باکتر های مضر مانند: باکتری هایی که در ریشه و تنه و برگ گیاهان تولید گال و تو برکول می نماید، و به ان ها بیماری ها ی باکتر ئایی می گویند. در ایرا ن چند مرض باکتریائی روی گیاهان مختلف وجود داردمثلا: مرض باکتر یائی درختان زیتون (در رودبار) و توتون(درشمال). باکتری ها را می توان به صورت مصنوعی کشت داد و زیاد نمود. عموما اجتماع ان ها به صورت دسته جمعی است.  این موجودات در فضا پراکنده بوده و به محض مجاو رت با محیط غذا یی زیاد می شوند.  تعداد ان ها در طبیعت بسیار زیاد است. غیر از کشاورزی که در مورد باکتری ها بحث می شود، در علوم پزشکی، خاک شناسی و میکروب شناسی نیز در باره باکتری ها  مطالعه و پژوهش های زیادی انجام می شود..

 

 

2- جلبک ها ی آبی Cyanophyta)):

نظر به اختلاف های که این جلبک ها با سایر جلبک ها دارند بعضی ان ها را مجاور باکتری ها قرار می دهند مثل: نوستوک ها (Nostoc) که یکی از نمونه های کامل جلبک ها ی ابی بشمار می روندکه پس از امدن باران در سطح خاک های اهکی مثل: باکتری ها به صورت توده ژلاتین سبز مایل به ابی دیده می شوند این توده ی ژلاتینی در زیر میکروسکپ به صورت دانه های تسبیح به دنبال هم قرار می گیرند. رنگ ابی ان ها به علت وجود فیکوسیانین است.

 

3- ویروس ها (Viruses):

 ویروس ها تک سلولی های هستند که ماهیت ان ها به خوبی معلوم نیست. ویروس ها باعث به وجود آمدن امراض ویروسی در انسان (هاری) ودر کشاورزی (امراض گیاهی)می شوند. ویروس ها مو جوداتی خطر ناک وخسارات ان ها بسیارزیاد است.  ویروس ها موجودات بسیار ریزی هستند که با میکروسکپ معمولی دیده نمی شوند، و فقط با میکروسکپ ها ی الکترو نی که تقریبا می توان 50 هزارمرتبه ان ها را بزرگ کرد قابل دیدن اند. زندگی ویروس ها برخلا ف  باکتری ها داخل سلولی، و تولید مثل ان ها نیز در درون سلول صورت می گیرد(Interacellulare).  ویروس ها را نمی توان به صورت مصنوعی کشت داد، زیرا این مو جودات  فقط در داخل سلول های زنده زندگی می کنند و می توا ن از راه تلقیح به بافت های زنده یا حیوانات زنده آن ها را زیاد کرد. در کشاورزی با گرفتن شیره گیاه  آلوده و انتقال ان از راه تماس با گیاه مورد نظر عکس العمل و تاثیر ویروس را روی گیاه مطالعه می کنند. از ویروس های مهم گیاهی در ایران مرض ویروسی مرکبات و خانواده ی کدو ئیان و همچنین مرض موزاییک توتون و سیب زمینی را می توان نام برد.

 

گیاهان پر سلولی: Mesophytea

این گیا هان به دو دسته تقسیم می شوند:

1- ریسه داران(Thallophyta)

2- گیاهان عالی (Cormopyta)

 

ریسه داران:

1-  فاقد ریشه، ساقه،  برگ و جنین اند.

 2- دارای کلروفیل (جلبک های سبز ) و بدون انند(قارچها).

 3- دارای دستگاه رویشی تقلیل یافته به صورت تال می باشند.

4- غالبا چند سلولی بوده ولی هرگز تشکیل بافت را نمی دهند.

5- فاقد  آوند، طبقۀ زایا ودایرۀ محیطیه اند.

6- این گیاهان غالبا در اب ویا سطح زمین بیشتر به صورت پارازیت یا ساپروفیت زندگی می کنند.

تقسیم بندی ریسه داران :

 ریسه داران یا تالوفیت ها شامل قارچ ها، جلبک ها و گلسنگ ها می باشند و چون زندگی گلسنگ ها شبیه زندگی مشترک قارچ و جلبک است،  لذا ابتدا این دو وسپس گل سنگ را شرح می دهیم.

 

قارچ ها        (Fungi )

قارچها،  ریسه داران بدون کلروفیل بوده که دارای زندگی ساپروفیتی و یا پارازیتی میباشند و امراض مختلفی را در کشاورزی و پزشکی تولید می نمایند.  قارچها را به دو دسته ی پست و عالی تقسیم می کنند.

 

الف- قارچ های پست :این قارچها شامل سه دسته ی زیرند:

1- میکسو میست ها (Myxomyceta):

  قارچ هائی که بدن انها از پلاسمد  ساخته شده و امراض گلخانه هائی را که خوب تهویه نشده باشند را سبب می شود.

 

2- آرکی میست ها (Archimyceta) :

 بدن این قارچ ها از رشته های میسلیوم کم دوام تشکیل شده و امراض مختلفی مانند زگیل یا گال سیاه سیب زمینی، تومور یونجه و فتق کلم را سبب می شود که از بیماری های خطرناک بشمار می روند و در ایران وجود ندارند.

 

3- سیفو میست ها یا فیکو میست ها (Sephomyceta):

 چنانچه از اسمشان معلوم است این قارچها لوله ای و بدون جدار عرضی بوده و دارای رشته میسلیوم میباشد این قارچها امراض مختلفی مانند پژمردگی گیاهک ها، زنگ سفید خاجیان، سفیدک دروغی سیب زمینی یا فیتو فتترا انفستان (Phytophtora Infestans ) و مرکبات و درختان میوه و سبزیجات و سفیدک دروغی مو (Plasmopera) را سبب میشوند. کفک ها(Mucors) نیز جز این دسته از قارچ ها می باشند.

 

 ب-  قارچهای عالی (Eumyceta)

 رشته میسلیوم در این دسته دارای جدار عرضی بوده و از این جهت ان ها را (Sephomyceta) یا قارچ های دیواره دار می گویند. این رده بر مبنای اسک یا بازید به دو دسته تقسیم میشود :

 

 

І:آسکو میست ها(Ascospore ) :

 این قارچها دارای دستگاه  تولید مثل بنام اسک یا کیسه میباشند که اسکو پورها(Ascospore)در درون ان قرار دارند این دسته از قارچ ها بر مبنای اینکه اسک ازاد یا در محفظه (پریتس ) باشد را به دو دسته تقسیم می کنند:

(A -  پرتواسکومیست ها  (Protoascomyceta ) در این دسته اسک ها ازاد بوده و خود دارای دو تیره ی زیر است:

1-  تیرۀ (Endomycetaceae) یا قارچ های داخلی که شامل مخمر ها هستند. جنس مهم این تیره یعنی (Saccharomyces ) است که از نظر تخمیر الکلی اهمیت دارد گونه مهم ان مخمر ابجو و دیگر مخمر ها می باشند.

2-  تیرۀ (Exoasceae): که از نظر امراض گیاهی بسیار مهم و ایجاد مرض پیچیدگی در برگ هلو می نماید جنس مهم ان (Thafrina) است.

-(B  ایو آسکو میست ها (Euasoomycetes ): اسک ها در نهنج گل یا پریتس دسته دسته تولید می شوند .

تیره های مهم این گروه عبارتند از:

1) - تیرۀ (Aspersillacene) که جنس های مهم ان اسپرژیلوس(Aspergillus) و پنیسیلوم (Pennieillum) است .

2) - تیرۀ سفیدک ها (Erysiphacese) که جنس مهم ان (Erysiphe) یا سفیدک حقیقی میباشد .

3) - تیرۀ (Clavicepaceae) از زیر تیرۀ ( Pyrenomcetes) جنس مهم این تیره(Olaviceps)  و گونۀ  مهم ان (C.Pwipwiea) است.

 -Ⅱبازیدیومیست ها (Basidiomyceta):

 این قارچها دارای بازید یا پایه است بازدید پایه ای است که اسپور ها روی ان قرار میگرند یا این قارچها را بر حسب این که بازید انها بدون جدار عرضی یا با جدار عرضی باشند به دو دسته تقسیم میکنند                                                     

الف- فراگمو بازیدیو میست (Fragmobasidiomyceta) در این قارچها بازید دارای جدار عرضی است . این قارچ ها امراض مهمی را در کشاورزی سبب میشوند .راسته های مهم انها عبارت اند از :

1) راسته ی سیاهک ها (Ustilagoginrales) –که جنس های مهم ان یکی سیاهک اشکار بنام (Ustilago sp.) و دیگری سیاهک مخفی بنام (Tilletia) میباشد نام عمومی سیاهک ها به انگلیسی (smut) است.

2) راسته ی زنگ ها (Uredinales) که جنس مهم ان عبارت است از (Puccinia) که زنگ گندم وسایر گیاهان را باعث میشود نام عمومی زنگها در انگلیسی (rust) است .

 

ب- قارچ ها ی کلاهک دار (Autobasidiomyceta) بازید در این قارچ ها ساده و بدون جدار است قارچ هاس این رده دارای کلاهک میباشند. پایه اندتم رویشی قارچ و کلاه اندام زایشی ان است در زیر کلاه هی مینوم قرار دارد که ایجاد اسپرم می کند این زیر رده دارای تقسیمات زیر است

1) ژیمنو کارپ (Gymnocarpe) یا دستگاه زایشی عریان – قارچ های این قسمت بیشتر ساپرو فیت ویا روی درختان به صورت پازیت میروید مانند جنس (Polyporus) و دیگر جنس (Gyrophana) یا قارچ چوب بست که بیشتر به چوب های ساختمان حمله میکند مخصوصا انبار های که به خوبی تهویه نشوند و مرطوب باشند  صدمه می بینند.

2) همیا نژیوکارپ یا دستگاه زایشی نیم پوشیده (Hemiangiocarpe) قارچهای این قسمت یا خوراکی و یا سمی اند از قارچهای خوراکی جنس (B0letus ) بولتوس – (Coprinus ) کوپرنیوس و (Mocchella   ) موک کلا را واز قارچهای سمی جنس امانیتا (Amanita ) را میتوان نام برد  از جمله جنسهای پارازیت این قسمت  جنس ارمیلا ریا ( Armillaria ) است که پارازیت درختان میوه میباشد

3) انژیوکارپ (Angiocarpe )یا دستگاه زایشی پوشیده : جنس مهم ان ژاستر (Geaster ) یا ستاره رطوبت سنج زمینی است که در مو قع رطوبت زیاد   کلاهک  قارچ با زود ر رطوبت کم کلاهک ان جمع میشود

 

جلبک ها (Algae ) :

جلبکها یا جل وزغها تالوفیتهائی هستند که بعلت دارا بودن کلروفیل جزو گیاهان اوتوتروف (Autotrophe  ) محسوب میشوند  این رستنیها در اغلب نقاط گرمسیر و سرد سیر کره زمین میرویند بطور کلی این گیاهان در ابهای راکد و کند حرکت  و ابهای شور زندگی میکنند و در ابهای معدنی بعلت داشتن رادیو اکتیو یته قوی کمتر رشد میکنند

تولید مثل جلبکها گاهی بصورت تخم یا گامتو فیت (Gametophyte)و گاهی به صورت هاگ یا اسپرو فیت (Sporophyte ) صورت میگیرد ممکن است جلبک به هر دو صورت تخم و هاگ ازدیاد شود

اگر چه هنوز خواص کلیه جلبکها بخوبی معلوم نیست ولی انواعی از انها در صنعت داروسازی و همچنین بصورت خوراکی مصرف دارند

 

رده بندی جلبک ها :

 با توجه به اختلاف موجود در جلبکها انها را به سه قسمت تقسیم می کنند :

1- جلبکهای سبز (Green Algae ) Chlorophyta  :

 این جلبکها در زمینها و درختان مرطوب و تخته سنگها و ابهای شیرین رود خانه ها ی کند حرکت و ابهای شور دریاها و همچنین در مردابها دیده میشوند برخی از جلبکها ی سبز  تک سلولی  - بیشتر بصورت کلنی و عده ای نیز چند سلولی هستند  در سلولهای انها کلروفیل وجود دارد و عمل کربن گیری در انها مثل سایر گیاهان سبز انجام میگیرد این جلبکها انواع مختلفی دارند که مهمترین انها اسپیروژیر یا جل وزغ (Spirogyra ) است کلروپلاست در این جلبکها مارپیجی میباشند ازدیاد انها به وسیله ی تخم صورت میگیرد – بدین ترتیب که د.و رشته مجاور بهم نزدیک گشته از هر یک از دو یا خته نزدیکتر زائده ای بسوی دیگری رفته پس از پیوستن زائده ها بهم محتویات یکی از یاخته ها به درون دیگری می رود و از اتحاد دو پروتوپلاسم تخم – بوجود می اید  بر اثر نمو تخم، هسته ان دو بار تقسیم می گردد که یکی با کاهش کروموزومی صورت می گیرد، و بعد از بوجود امدن چهار هسته – سه تای آن ها از بین رفته – یکی باقی می ماند.  بعدا کلروپلاست های نواری شکل نیز رفته رفته تشکیل می شود و بالا خره قسمتی از غشا مایع گشته محتویات تخم به صورت رشته هائی خارج می گردد. هسته ی باقی مانده و سیتو پلاسم رشتۀ حاصله  تقسیم شده تشکیل رشته های متعدد اسپیروژیر می دهند.

 

2- جلبکهای قهوه ای (Brown Algae )   Phaeophyta :

 این جلبک ها در آب های شیرین و دریاها می رویند رنگ آن ها سبز زیتونی است ولی به علت وجود ماده رنگی بنام فیکو فئین (Ficofeine ) قهوه ای رنگ می باشند.  روشن یا تیره بودن انها مربوط به غلظت این ماده رنگی است اگر مقدار ی از جلبک قهوه ای را در اب شیرین گرم قرار دهیم ماده ی فیکو فئین ان در اب حل شده و کلرو فیل ظاهر می شود.   تولید مثل در این جلبکها در بعضی غیر جنسی ( بوسیله ی زئو سپور ) ودر بعضی جنسی وبا گامتهای شبیه به هم (Isogam ) ایزوگام و یا با گامتهای مختلف (Heterogam ) هترو کام – صورت میگیرد ساختمان این جلبکها از سایر جلبکها در هم تر است از نمونه های مهم انها دیاتومه ها ( Diatoms ) را باید نام برد که غالبا در ابهای شیرین و دریاها پراکنده اند دیگر فوکوسها که سر دسته ی انها فوکوس ( Focus ) است که در کنار سواحل دریاها و در جاهائکه کمتر تحت اثر امواج قرار میگیرد زندگی میکنند

3- جلبکهای قرمز (Red  Algae  ) Rhodophyta:

 این جلبکها بزرگترین دسته ی جلبکها را تشکیل میدهند و منحصرا در اب دریا ها زندگی میکنند ماده ی رنگی موجود در انها فیگواریترین است که مخلوط با کلروفیل در انها وجود دارد با قرار دادن اینجلبک در اب گرم – قرمزی انها محو و کلروفیل ظاهر میشود تولید مثل انها بسیار در هم است جنس مهم این جلبکها (Gelidium ) است که از ان اگار  یا ژلوز برای تهیه ی محیطهای کشت مصنو عی میگیرند این ماده جهت کشت قارچ – باکتری – میکروب و غیره در ازمایشگاه ها مصرف دارد اگار هیچگونه  خاصیت غذائی ندارد و فقط برای بستن یا جامد کردن مایع در محیط کشت بکار میرود

 

گلسنگ ( Lichen ):

گلسنگها در رده بندی گیاهان بخصوصی قرار ندارند زیرا خود گیاه مستقلی نبوده و از اجتماع دو گیاه قارچ و جلبک تشکیل شده اند با مطالعه میکروسکوپی یک گلسنگ معلوم میشود که قسمت اصلی ساختمان انها را میسلیومهای (هیف ها ) فارچ تشکیل  میدهد شکل این هیف ها شبکه مانند بوده و در داخل انها توده های جدید بصورت کلنی قرار دارند  اکثر قارچهایکه در زندگی با جلبکها شرکت دارند از رده ی اسکو میستها  و جلبکها بیشتر ا ز نوع (Chlorococus ) میباشند تولید مثل انها شبیه به تولید مثل ارچ و جلبک است اگر گلسنگ از اجتماع یک جلبک و یک پیزومیست درست شده باشد انرا پیرنولیکن واگر از یک دیسکو میست و یک جلبک بوجود اید آن را  دیسکو لیکن  گویند.   شکل خارجی گلسنگ ها متفاوت بوده و آن ها را به شرح زیر تقسیم  می کنند :

1)      گلسنگهای رشته ای ( L.  Filament ) که بدن انها رشته ای و بمقدار کم سطح انها چسبناک است

2)      گلسنگ های لعابی ( L.  Gelatin ) که بدن انها کاملا لعابی و ژلاتینی است

3)      گلسنگ های سخت (Crust ) این گلسنگ ها به صورت قشر سخت و جامد روی سنگها بویژه در نقاط کوهستانی و همچنین روی گیاهان میرویند.

 

 

 

 

گیاهان عالی ( Cormophytes ) :

 

 گیاهان کرموفیت عموما دارای ساقه و اوند هستند )به استثنای خزه ها که عاری از آوند میباشند( این گیاهان به چهار گروه تقسیم میشوند :

1)      خزه ها :  Bryophyte               

2)      نهانزادان آوندی : Pteridophyta

3)      بازدانگان :        Gymnosperms

4)      نهاندنگان :        Angiosperms

 

رده بندی گیاهان پیدازایا گلدار یا فانروگام ( Phanerogame ) :

 این گیاهان را به دو زیر شاخه تقسیم  می کنند :

1) بازدانگان ( Gymrospenmeae ) :

 که شامل کلیه گیاهانی است که تخمک های آن هاآشکارا  از تخمدان احاطه نگردیده اند و مستقیما در سطح فوقانی برگ یا برگک قرار دارند و دانه آنها نیز آشکار است و از جدار میوه مفروش نمی باشند مانند کاج و سرو این زیر شاخه تقریبا دارای 700 گونه است.

2- نهاندانگان ( Angiospermeae ):

این گیاهان بر خلاف بازدانگان  شامل کلیه گیاهانی است که دانه آنها در کیسه ای بنام تخمدان مخفی می باشد مانند خرما، سیب، زرد الو و غیره. تعداد تیره های موجود در این زیر شاخه  بیش از 500 تیره است.

نهاندانگان دارای دو رده زیر است :

 الف : رده تک لپه ای ها ( Monocotyledon ) که دانه آنها دارای یک برگ نخستین یا یک لپه است مانند گندم – جو – ذرت – خرما – زنبق – و غیره

ب: رده دولپه ای ها ( Dicotyledon ) که دانه انها دارای دو برگ اولیه یا دو لپه است مانند  الو،  گیلاس – نخود – لوبیا –

نهاندانگان دارای خصوصیات زیر هستند :

1) - بیشتر گیاهان روی زمین در این شعبه قرار دارند

2) - عصر کنونی را عصر گیاهان گلدار نهاندانه مینامند

3) - در آن هاآنتریدی وآرکگون وجود ندارد، گرده گل یا پولن دارای دو یاخته زایشی  ( Generatrive ) و رویشی (Vegetative ) است یاخته ماده نیز از چند یاخته ساخته می شود 4) دارای لقاح مضاعف میباشند که بافت اندوسپرم در ان بوجود می اید.

5) - دارای خاصیت متامورفوز هستند  یعنی برگ به اندامهای مختلف گل و بالاخره به تخمدان تبدیل میشود.

6) - جوانه گلزا از برگچه هائی تشکیل می شود که در نتیجه تغییر شکل ( متاموزفوز ) ایجاد پوش گل (کاسه و جام ) و اندام زایشی (پرچم و مادگی ) را می نمایند.

7) - دانه همیشه در پوششی بنام میوه محفوظ است.

 

خصوصیات گیاهان دو لپه ای  Dicotyledon :

این گیاهان دسته بزرگی از گیاهان گلدار را تشکیل می دهند که در ان ها جنین دانه دو لپۀ متمایز دارد.  ریشۀ این گیاهان معمولا از نوع ریشه های راست است ولی در نمونه های علفی و انواعی از انها که ساقه های زیر زمینی دارند وضع ریشه بطور محسوسی شبیه گیاهان تک لپه است.     گیاهان دو لپه برگ هائی با دمبرگ مشخص و زائده ی برگ مانندی در قاعده ی دمبرگ بنام گوشواره یا استپول دارند برگهای انها ساده یا مرکب از برگچه ها و دارای رگبرگهائی بصورت مختلف شانه ای یا پنجه ای است وجود رگبرگهای موازی که از اختصاصات گیاهان تک لپه میباشد در انها نادر برگ گیاهان دو لپه ندرتا منتهی بغلاف میشود و این حالت فقط در معدودی از انها مانند گیاهان تیره ی جعفری میتوان مشاهده کرد گلهای انها منظم یا نامنظم و شامل قطعات 4 تا 5 تائی است. اجزاء گل ان ها دارای وضع متفاوت  بر روی نهنج اند به طوریکه اگر محل اتصال اجزا گل بر روی نهنج به یکدیگر مربوط شود یک مارپیچی و یا ردیف های حلقوی مشخص از انها بوجود می آید. کاسه و جام گل انها هر یک از یک ردیف حلقوی ولی نافه گل غالبا از دو ردیف تشکیل می یابد.

  دروسط نافه گل مادگی مرکب از برچه های آزاد یا پیوسته به هم وجود دارد که در واقع داخلی ترین حلقه اجزا گل به حساب می اید. برخی از گیاهان دو لپه فاقد جام گل و بعضی دیگر نیز دارای یکی از دو حلقه ی پرچم است.

 

صفات تشریحی :

 ریشه و ساقه گیاهان دو لپه دارای ساختمان پسین اند و هر ساله و در نتیجه عمل لایه های زاینده  بر ضخامت انها افزوده می شود. به همین دلیل بین این گیاهان انواع درختی یا درختچه هائی با اعضا سخت و چوبی فراوان دیده می شود. ریشه گیاهان دو لپه ای دارای دستجات چوب – ابکش به تعداد کمترازریشه تک لپه ای ها است. به علاوه ناحیه مغز ریشه انها محدود تر از ریشه گیاهان اخیر می باشد. درساقه های جوان گیاهان دولپه دستجات چوب – ابکش به وضوح به صورت مجزا از هم بر روی یک دایره دیده می شود. عناصر ابکش هر دسته اوند ی ساقه  نیز بر روی چوب قرار می گیرند. دستجات به صورت کلاترال (Collaterale ) هستند به استثنا برخی از گیاهان پیوسته گلبرگ و بی گلبرگ که دارای عناصر ابکش در دو سمت فوقانی چوب می باشند(دستجات دو وجهی Bicollaterale ) و یا چوب به وسیله ی ابکش احاطه میشود که بنام چوب در مرکز ( Leptooentrale ) و یا ابکش به وسیله چوب احاطه میشود که بنام ابکش در مرکز یا ( Hadrocentrale ) موسوم است

 

 

 جدول مقایسه گیاهان تک ای ودولپه ای

 

 

 

 

 

 

رده بندی گیاهان دو لپه ای:

 دو لپه ایها گیاهانی هستند که در انهادانه دارای دوبرگ نخستین یادو لپه است این طبقه دارای 250 تیره و1550000گونه است این گیاهان را برحسب وضع ساختمان گل انها به سه گروه طبقه بندی میکنند :

 1) بی گلبرگان Apetales: که پوشش گل انها از مجموع چند قطعه سبز رنگ تشکیل شده به همین دلیل در انها گلبرگ یافت نمیشود مانند:گل بید- بلوط- گزنه توت و غیره.

 2) جدا گلبرگان (        Dialypetalea): که دارای کاسبرگ وگلبرگ بوده ودر انها گلبرگهای جام گل از هم جدا میباشند مانند: گلسرخ- گل لوبیا- گل شب بو.

3) پیوسته گلبرگان ( Gamopelales   یاSympetales ) : که در انها گلبرگ های جام گل به هم پیوسته یا لوله ای یا قیفی شکل است مانند گلهای : اطلسی-گل تنباکو وتوتون – گل تاتوره- گل نیلوفر- گل کدو وغیره  

1- گیاهان بی گلبرگ :

 

 این گیاهان فاقد جام گل بوده ولی در بین انها انواعی یافت میشود که کاسه مرکب از قطعات شبیه به جام دارند در عده ای از انها نیز گلها کاملا برهنه هستند زیرا یا به کلی پوشش گل ندارند یا منحصرا کاسه ای به وضع رشد نیافته دارند این گیاهان گروه غیر متشابهی از گیاهان گلدار را تشکیل میدهند زیرا در بین انها تیره هائی با صفات کلی غیر یکنواخت به شرح زیر وجود دارد : در بعضی ازتیره هامانند : تیره ی کازواریناسه و تیره بیدو تیره گردوگلها بکلی عاری از پوشش ویادارای کاسه ای به صورت کاملا رشد نیافته است این گیاهان  گلها  ئی  بر دو نوع نر و ماده و مجتمع به صورت نوعی سنبله ی مخصوص بنام شاتون ( Chatton ) دارند مادگی گل انها معمولا دیر تر از پرچمها رشد و نمو میکنند و به همین علت گیاه الو گام ( Allogame ) و انجام گرده افشانی  غیر مستقیم در انجا ضروری است. ساختمان کلاله انها غالبا به صورتی است که دانه های گردۀ پراکنده را به سهولت جذب می کند  در عدۀ دیگر از این گیاهان مانند تیرۀ گزنه ( Urticaceae ) گل ها به صورت هر مافرودیت و یا بر دو نوع  نر و ماده است بعلاوه کاسه گل مشخص به رنگ سبز در آن ها دیده می شود. در این گیاهان پرچم ها به جا ی آن که وضع متناوب با قطعات کاسه گل داشته باشند برآن ها منطبق اند در نتیجه می توان تصور کرد که این گیاهان ابتدا  دارای گل هائی با پوشش داخلی مستقل بوده اند و بعدا پوشش داخلی آن ها تدریجا از بین رفته است به طوری که با حذف پوشش داخلی گل ها دارای پرچم های منطبق بر قطعات کاسه گل شده اند بعضی از تیره های بی گلبرگان به شرح زیر است :

 

 

 

بی گلبرگان بی پوشش

 

الف-  تیره کازواریناسنه (Casuarinaceae ) :

 

 تیره کوچکی مرکب از یک جنس بنام ( Casuarina ) است که غالبا در استرالیا و هند ومالزی می روید تعداد کلی گیاهان آن ها نیز به 50 گونه می رسند گیاهان به صورت درخت یا درختچه و دارای ظاهری شبیه دم اسبان اند شاخه های بندبند و برگهای بسیار کوچک و قلمی مانند به تعداد 4 تا 20 تائی به صورت فراهم و بی حالت رشد نیافته دارند گلهای انها اصولا فاقد پوشش واقعی – یک پایه یا دو پایه است مجموعه گلهای نر انها به صورت نوعی سنبله ی دراز ( شاتون ) در انتها ی شاخه های جوانی که طول زیاد تری دارند ظاهر میشوند ولی گلهای ماده سنبله های کوچکی را تشکیل  میدهند که در راس شاخه های کوتاه گیاه قرار دارند  برخی از گونه های (Casuarina ) به علت ظاهر زیبائی که دارند به صورت درختان زینتی پرورش میبابند  عده ای از انها بیز به